پودر خولنجان طب اسلامی (خسرو دارو)

پودر خولنجان، ریشه آسیاب شده گیاه خولنجان یا «خسرو دارو» است که در طب سنتی و طب اسلامی برای تقویت معده، رفع نفخ و تقویت قوای جنسی مصرف می شود. طبع خولنجان گرم و خشک است و به همین دلیل بیشتر به کار کسانی می آید که سردی معده و بدن دارند. پودر خولنجان یکی از داروهای طب اسلامی تبریزیان است که عطاری طهماسبی به عنوان نماینده رسمی مرکز آیت الله تبریزیان عرضه می کند.

مزایای پودر خولنجان

• پودر آماده: ریشه خشک خولنجان سفت است و در خانه به سختی نرم می شود. این پودر را مستقیم با عسل یا آب ولرم می خورید.

• یک جزء، بدون ترکیب ناشناخته: داخل قوطی فقط ریشه خولنجان است.

• کاربرد چندگانه: برای معده، نفخ، بوی دهان و تقویت باه از یک قوطی استفاده می کنید.

• مقدار کم در هر نوبت: چون طعم تند دارد، با مقدار کم کار می کند و یک قوطی مدت زیادی دوام می آورد.

ترکیبات و مشخصات

• پودر ریشه خولنجان (Alpinia officinarum)

• طبع در طب سنتی: گرم و خشک

• طعم: تند و کمی تلخ، با بویی شبیه زنجبیل

طبع خولنجان و مصلح آن

خولنجان در طب سنتی گرم و خشک است و برای گرم مزاج ها ممکن است سردرد و فشار روی سینه بیاورد. حکیم عقیلی صندل، طباشیر، انیسون و آب گوشت مرغ را مصلح آن نوشته است و به همین دلیل گرم مزاج ها بهتر است خولنجان را همراه یکی از این ها مصرف کنند.

خولنجان، زنجبیل و زردچوبه چه فرقی دارند؟

خولنجان را با سورنجان اشتباه نگیرید

سورنجان ریشه گیاه دیگری است که با وجود نام شبیه، ماده سمی کلشی سین دارد و خوردن خودسرانه آن خطرناک است. پودر خولنجان طب اسلامی فقط ریشه خولنجان است و ربطی به سورنجان ندارد.

کاربرد پودر خولنجان

حکیم عقیلی خراسانی در مخزن الادویه خولنجان را تقویت کننده معده، روده و هضم معرفی کرده است. این کاربردها در همان کتاب آمده است:

اگر معده شما سرد است و بعد از غذا سنگینی و نفخ دارید، نشانه های آن را در مطلب سردی معده با حال خودتان مقایسه کنید.

خولنجان برای لک صورت

در مخزن الادویه آمده که ضماد خولنجان با روغن زیتون برای از بین بردن کلف و لک صورت تجربه شده است. برای این کار کمی پودر را با چند قطره روغن زیتون خمیر کنید، روی لک بگذارید و بعد از ۱۵ دقیقه بشویید. اول روی پوست ساعد امتحان کنید، چون پودر تند است و پوست حساس را می سوزاند.

خولنجان برای دل درد و نفخ دوران قاعدگی

زنانی که در روزهای قاعدگی دل درد سرد و نفخ دارند، در طب سنتی از خولنجان برای گرم کردن معده و شکستن باد استفاده می کنند. دل درد شدید، خونریزی زیاد یا دردی که با مسکن معمولی آرام نمی شود باید پزشک ببیند.

برای چه کسانی مناسب است

• کسانی که بعد از غذا نفخ، سنگینی و آروغ ترش دارند و غذای سرد اذیتشان می کند.

• مردانی که از ضعف قوای جنسی همراه با سردی بدن رنج می برند

• کسانی که با سرماخوردگی خلط دار یا سرفه رطوبی درگیرند

کسی که مزاج گرم دارد، زود گرمش می شود، جوش صورت دارد یا معده اش می سوزد، خولنجان را کم و کوتاه مدت مصرف کند.

روش مصرف پودر خولنجان

1. نصف قاشق چای خوری پودر را با یک قاشق عسل مخلوط کنید و بعد از غذا بخورید.

2. اگر عسل ندارید، همین مقدار را در یک لیوان آب ولرم بریزید و جرعه جرعه بنوشید.

3. روزی یک تا دو نوبت کافی است. طبق مخزن الادویه، مقدار مصرف در روز نباید از یک و نیم مثقال (حدود هفت گرم) بیشتر شود.

اگر روی برچسب قوطی دستور دیگری نوشته شده، همان دستور برچسب مقدم است.

طرز تهیه دمنوش خولنجان

1. یک چهارم قاشق چای خوری پودر خولنجان را در یک لیوان آب جوش بریزید.

2. در لیوان را بپوشانید تا ۱۰ دقیقه دم بکشد و بعد صاف کنید.

3. با کمی عسل یا نبات بعد از غذا بنوشید.

خولنجان در آشپزی

خولنجان در آشپزی آسیای شرقی چاشنی سوپ و خورش است و طعمی تندتر و معطرتر از زنجبیل دارد. یک نوک قاشق پودر برای یک قابلمه غذا کافی است و غذاهای نفاخ مثل حبوبات را سبک تر می کند.

خولنجان برای کودکان

خولنجان تند و گرم است و برای کودکان زیر دوازده سال توصیه نمی شود. برای کودکان بزرگ تر نصف مقدار بزرگسال و فقط با عسل کافی است.

نحوه نگهداری

• در قوطی را بعد از هر بار مصرف محکم ببندید تا پودر رطوبت نگیرد و بویش نپرد.

• جای خشک و خنک و دور از نور مستقیم نگه دارید.

• دور از دسترس کودکان بگذارید.

هشدارهای مصرف

• بارداری و شیردهی: مصرف نکنید، چون اطلاعات کافی درباره ایمنی آن در این دوران وجود ندارد.

• گرم مزاج ها: طبق مخزن الادویه، خولنجان برای افراد گرم مزاج سردرد می آورد و به قلب و سینه آنها فشار می آورد. این افراد آن را با کمی طباشیر یا صندل همراه کنند یا کمتر بخورند.

• بیشتر از مقدار گفته شده نخورید. در یک پژوهش حیوانی، مقدار زیاد عصاره ریشه خولنجان به کبد آسیب زد.

• اگر داروی رقیق کننده خون یا داروی معده مصرف می کنید، پیش از شروع با پزشک هماهنگ کنید.

• اگر سوزش معده یا زخم معده دارید، مصرف نکنید.

سوالات متداول

خواص خولنجان برای مردان چیست؟

در طب سنتی خولنجان یکی از داروهای تقویت باه و گرم کننده کلیه و کمر است. حکیم عقیلی ترکیب یک درم آن با شیر بز تازه را برای تحریک باه تجربه شده نوشته است.

خواص خولنجان برای زنان چیست؟

زنان هم بیشتر برای نفخ، سردی معده و دل درد سرد از آن استفاده می کنند. در بارداری و شیردهی مصرف نشود.

خولنجان را با عسل بخورم یا با آب؟

با عسل بهتر است، چون عسل تندی آن را کم می کند و خودش هم گرم و تقویت کننده معده است. اگر قند خون دارید، با آب ولرم بخورید.

خولنجان با زنجبیل چه فرقی دارد؟

هر دو گرم و هم خانواده اند. خولنجان در طب سنتی برای تقویت معده و باه قوی تر شمرده می شود و زنجبیل در غذا رایج تر است.

خولنجان برای لاغری مفید است؟

خولنجان دارو یا مکمل لاغری نیست. فقط به هضم بهتر غذا و رفع نفخ کمک می کند و کاهش وزن به رژیم و تحرک بستگی دارد.

مضرات خولنجان چیست؟

اگر بیشتر از اندازه خورده شود، ممکن است سوزش معده، سردرد و گرمی ایجاد کند. گرم مزاج ها و کسانی که زخم معده دارند بیشترین احتمال عارضه را دارند.

خولنجان برای سرماخوردگی خوب است؟

در طب سنتی برای سرماخوردگی سرد و سرفه خلط دار، دمنوش خولنجان با عسل گرم کننده و کمک کننده به دفع خلط شمرده می شود.

طبع خولنجان گرم است یا سرد؟

طبع خولنجان گرم و خشک است و به همین دلیل برای سرد مزاج ها مناسب تر است.

نکته صادقانه

کاربردهای پودر خولنجان از طب سنتی و تجربه نسل ها آمده و پژوهش های امروزی بیشتر روی موش و در آزمایشگاه انجام شده است. اگر نفخ یا درد معده شما تازه شروع شده، همراه کاهش وزن است یا با دارو بهتر نمی شود، اول با پزشک معاینه شوید.

منابع

• مخزن الادویه، محمدحسین عقیلی خراسانی، تصحیح شمس اردکانی، رحیمی و فرجادمند (۱۳۸۷)، مدخل خولنجان، صفحه ۳۷۳

• مجله دانشگاه علوم پزشکی گلستان، اثر عصاره ریزوم خولنجان بر بافت کبد موش صحرایی