داروی ضد بلغم و اصلاح مزاج طب اسلامی

داروهای این دسته برای غلبه بلغم، صفرا، سودا و رطوبت بدن ساخته شده اند و هر کدام فقط به یک مزاج می خورد. داروی مزاج اشتباه می تواند همان مشکلی را که دارید بیشتر کند. با چند معیار ساده در این صفحه می فهمید کدام نوع دارو به نشانه های شما نزدیک تر است، کجا باید به جای دارو پیش پزشک بروید و کیفیت و قیمت را چطور بسنجید.

اصلاح مزاج در طب اسلامی یعنی چه؟

در طب سنتی و طب اسلامی بدن چهار خلط دارد: بلغم که سرد و تر است، صفرا که گرم و خشک است، سودا که سرد و خشک است و دم یا خون که گرم و تر است. وقتی یکی از این خلط ها از اندازه خودش بیشتر شود، طب اسلامی به آن غلبه می گوید و داروی مزاج را برای برگرداندن تعادل همان خلط تجویز می کند.

مزاج یک مفهوم طب سنتی است و تشخیص پزشکی حساب نمی شود. چون پژوهشگران ایرانی در یک مرور سیستماتیک هیچ پرسشنامه تشخیص مزاجی با اعتبار کافی پیدا نکردند، به همین دلیل نشانه هایی که در ادامه آمده فقط راهنمای انتخاب از دید طب اسلامی است و جای معاینه پزشک را نمی گیرد.

نشانه های غلبه هر مزاج از دید طب اسلامی

نشانه های خود را با این جدول مقایسه کنید. اگر چند نشانه از یک ردیف را با هم دارید، داروی همان مزاج به شما نزدیک تر است.

گاهی نشانه های دو ردیف را با هم دارید. استاد تبریزیان گفته دو خلط می توانند هم زمان غلبه کنند و درمانشان هم ترکیبی است، پس در این حالت پیش از خرید با مشاور طب اسلامی صحبت کنید. اگر سردی شما بیشتر با نفخ و سنگینی بعد از غذا خودش را نشان می دهد، نشانه های سردی معده را هم با حال خود مقایسه کنید.

بلغم در طب سنتی با خلط سرماخوردگی یکی نیست

در طب اسلامی بلغم یکی از اخلاط بدن است و غلبه آن با سردی، سنگینی و سستی خودش را نشان می دهد. خلطی که با سرفه بالا می آورید ماجرای دیگری دارد و بیشتر وقت ها از سرماخوردگی یا آنفلوآنزا می آید. داروهای این دسته برای مزاج ساخته شده اند و شربت خلط آور داروخانه نیستند.

اگر سرفه و خلط شما تازه شروع شده و تب دارید، اول همان بیماری را جدی بگیرید. داروی مزاج برای ناراحتی های قدیمی و کم شدتی است که با سبک زندگی و طبع شما گره خورده اند.

شکل دارو و زمان مصرف را با برنامه روزتان جور کنید

داروهای مزاج طب اسلامی بیشتر به شکل قرص یا معجون عرضه می شوند. قرص مقدار ثابتی دارد و طعم تند گیاه را حس نمی کنید. معجون را با قاشق یا به اندازه یک فندق می خورید و بعضی معجون ها عسل دارند.

زمان مصرف هم از دارویی به داروی دیگر فرق دارد. بعضی را شب پیش از خواب می خورید و بعضی را صبح ناشتا، طوری که تا مدتی بعد از آن چیزی نخورید. پیش از خرید، در توضیح هر محصول ترکیب، دستور مصرف و هشدارهای آن را بخوانید و ببینید با ساعت خواب و غذای شما جور است یا نه.

بعضی داروهای مزاج شکم را نرم می کنند

در ترکیب بعضی داروهای مزاج گیاهانی مثل سنا، سقمونیا یا هلیله سیاه هست که در طب سنتی برای کار انداختن شکم به کار می روند. در نگاه طب اسلامی نرم شدن شکم بخشی از بیرون رفتن خلط اضافه است و نشانه خراب بودن دارو نیست. اگر اسهال شدید یا آبکی شد، مصرف را قطع کنید.

ملین های گیاهی برای مصرف طولانی ساخته نشده اند. آژانس دارویی اروپا درباره برگ سنا نوشته که بیشتر از یک هفته مصرف نشود و به زیر دوازده سال، زن باردار و مادر شیرده داده نشود. اگر مشکل اصلی شما فقط یبوست است و نشانه دیگری از غلبه مزاج ندارید، شاید یک ملین طبیعی ملایم برایتان کافی باشد.

اصلاح مزاج زمان می برد

استاد تبریزیان گفته بلغم با یک بار دارو برطرف نمی شود. مدت مصرف هر دارو را از دستور همان محصول بخوانید و تعداد بسته لازم برای یک دوره کامل را پیش از سفارش حساب کنید تا وسط دوره دارو تمام نشود. اگر بعد از یک دوره کامل تغییری حس نکردید، مصرف را خودسرانه طولانی نکنید و با مشاور طب اسلامی صحبت کنید.

خوراک روزانه هم کنار دارو روی مزاج اثر می گذارد. در روایت هایی که استاد تبریزیان آورده، آب ولرم صبح ناشتا، خرما و عسل برای بلغم سفارش شده و سرکه، کاسنی، خیار و میوه تازه برای صفرا. پرهیز هر دارو را از برچسب و صفحه همان محصول بخوانید و اگر نمی توانید رعایتش کنید، شروع دارو را به زمان مناسب تری بیندازید.

چه کسانی نباید بدون مشورت مصرف کنند؟

داروی گیاهی هم اثر دارد و برای همه بی خطر نیست. پیش از خرید، این موارد را با شرایط خودتان بسنجید.

• بارداری و شیردهی: داروی مزاج را بدون نظر متخصص نخورید، چون بعضی از این داروها گیاه ملین دارند و ملینی مثل سنا در این دوره ممنوع است.

• کودکان: داروی عسل دار به کودک زیر یک سال داده نمی شود. مقدار مصرف کودکان بزرگ تر را هم فقط پزشک تعیین کند.

• اسهال یا بیماری التهابی روده: داروهایی که گیاه ملین دارند برای شما مناسب نیستند.

• قند خون بالا: ترکیب محصول را از نظر عسل بررسی کنید و در روزهای مصرف قند خون را دقیق تر کنترل کنید.

• بیماری مزمن یا مصرف داروی دیگر: اگر داروی قلب، فشار، قند، رقیق کننده خون یا داروی اعصاب می خورید، ترکیب کامل محصول را به پزشک نشان دهید. گیاه دارویی هم ممکن است با داروی شیمیایی تداخل کند.

• حساسیت به یک گیاه یا به عسل: ترکیب کامل محصول را پیش از خرید بخوانید.

اگر پزشک برای شما دارو تجویز کرده، آن را به خاطر شروع داروی مزاج قطع نکنید.

چه زمانی به جای دارو باید پیش پزشک بروید؟

نشانه هایی که در جدول مزاج آمده گاهی علت جدی تری دارند. اگر یکی از این موارد را دارید، اول پزشک شما را ببیند.

• سرفه یا خلطی که بیشتر از سه هفته طول کشیده است.

• خون در خلط، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا کاهش وزن بی دلیل.

• زرد شدن پوست یا سفیدی چشم.

• یبوستی که بیشتر از چهار تا شش هفته مانده یا با خون در مدفوع همراه است.

• غم، بی حوصلگی یا نگرانی که بیشتر از دو هفته ادامه پیدا کرده است.

هنگام خرید داروی ضد بلغم به چه چیزهایی توجه کنیم؟

قیمت بالا یا تبلیغ پررنگ نشانه کیفیت دارو نیست. کیفیت را از اطلاعاتی می فهمید که خودتان روی بسته و صفحه محصول بررسی می کنید.

• ترکیب شفاف: ببینید اجزای دارو کامل نوشته شده یا فقط یک اسم کلی روی بسته آمده است. دارویی که ترکیبش را نمی گوید قابل مقایسه نیست.

• سازنده مشخص: نام سازنده باید روی بسته یا صفحه محصول آمده باشد.

• دستور مصرف و هشدار: مقدار هر نوبت، زمان مصرف و گروه هایی که نباید مصرف کنند باید روی برچسب نوشته شده باشد.

• تاریخ تولید و انقضا: این دو تاریخ را پیش از باز کردن بسته نگاه کنید.

• شرایط نگهداری: روی برچسب ببینید دارو را کجا و چطور باید نگه دارید.

• وزن یا تعداد در بسته: مقدار دارو باید روی بسته مشخص باشد تا بدانید یک بسته چند روز مصرف را پوشش می دهد.

هنگام مقایسه قیمت داروی بلغم و مزاج چه چیزهایی را کنار هم بگذاریم؟

دو دارو با اسم شبیه همیشه قابل مقایسه نیستند. پیش از کنار هم گذاشتن قیمت ها، این مشخصات را برابر کنید.

• مقدار در بسته: قبل از مقایسه ببینید وزن یا تعداد قرص هر بسته چقدر است و قیمت را برای مقدار برابر بسنجید.

• شکل دارو: قرص را با قرص و معجون را با معجون مقایسه کنید.

• اجزای ترکیب: ترکیب نوشته شده روی برچسب را کنار هم بگذارید و ببینید تعداد و نوع اجزا یکی است یا نه.

• هزینه یک دوره کامل: حساب کنید یک دوره کامل مصرف چند بسته لازم دارد و هزینه کل دوره را مقایسه کنید، نه قیمت یک بسته را.

• نوع بسته بندی: ببینید هر دو محصول در یک نوع ظرف عرضه می شوند یا نه.

گران تر بودن یک دارو به معنی بهتر بودن آن نیست و ارزان تر بودن هم لزوما کیفیت پایین را نشان نمی دهد.

اصالت و منبع نسخه ها

عطاری طهماسبی نماینده رسمی مرکز تحقیقات طب اسلامی آیت الله تبریزیان است و داروهای این دسته را بدون تغییر در ترکیب یا بسته بندی عرضه می کند. توضیح هر محصول بر پایه درس های طب استاد تبریزیان و کتاب داروخانه تخصصی طب اسلامی نوشته شده است. نسخه های این دسته در پژوهش بالینی آزمایش نشده اند و پایه آن ها روایت ها و تجربه طب اسلامی است.

نسخه های دیگر مرکز برای گوارش، مفاصل، خون و نیازهای دیگر در دسته داروهای طب اسلامی تبریزیان آمده اند. درباره سازنده، اصالت یا دارویی که در سایت پیدا نکردید از راه تماس با عطاری طهماسبی بپرسید.

سوالات متداول درباره داروی ضد بلغم و اصلاح مزاج

داروی بلغم چیست؟

داروی بلغم در طب اسلامی برای غلبه بلغم، یعنی زیاد شدن خلط سرد و تر بدن، ساخته می شود. داروی بلغم با شربت خلط آور داروخانه فرق دارد و برای مزاج مصرف می شود، نه برای سرفه سرماخوردگی.

قرص ضد بلغم لاغر می کند؟

نه. داروی ضد بلغم برای کاهش وزن ساخته نشده و در منابع دست اول طب اسلامی هم چنین کاربردی برایش نیامده است. اگر برای لاغری دنبال آن هستید، با پزشک یا متخصص تغذیه صحبت کنید.

بدون دانستن مزاجم می توانم داروی مزاج بخرم؟

اگر نشانه های شما به روشنی در یک ردیف جدول جا می گیرد، بله. اگر نشانه ها در دو ردیف پخش اند یا مطمئن نیستید، اول با مشاور طب اسلامی صحبت کنید.

دو داروی مزاج را می شود با هم خورد؟

در طب اسلامی گاهی دو داروی مزاج کنار هم تجویز می شوند، ولی ترکیب و زمان هر کدام را باید مشاور تعیین کند. خودسرانه دو دارو را با هم شروع نکنید.

داروی مزاج را چند وقت باید مصرف کرد؟

مدت هر دارو در دستور مصرف همان محصول آمده است. اگر بعد از یک دوره کامل تغییری ندیدید، مصرف را ادامه ندهید و با مشاور یا پزشک صحبت کنید.

منابع

• درس طب استاد تبریزیان، پایگاه مدرسه فقاهت، جلسه های ۱۳۹۵/۰۲/۲۲، ۱۳۹۵/۰۲/۲۸ و ۱۳۹۵/۰۳/۰۳

• کتاب داروخانه تخصصی طب اسلامی

• Ahmadi و همکاران، بررسی روش های تشخیص مزاج در طب ایرانی، مرور سیستماتیک، Diagnostics، ۲۰۲۳

• آژانس دارویی اروپا، مونوگراف برگ سنا

• راهنمای سرفه، زردی و افسردگی سرویس سلامت بریتانیا (NHS) و راهنمای یبوست Self Care Forum

• مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچه آمریکا (NCCIH)، تداخل گیاه و دارو