نویسنده: مهدی طهماسبی، مدیر محتوا و پژوهشگر حوزه محصولات طبیعی آخرین آپدیت: 10 آبان 1405
برای کندر و حافظه هیچ دوز علمی تاییدشده ای وجود ندارد، ولی روایت، طب سنتی و تنها آزمایش انسانی هر کدام دستور مشخصی دارند. روش مصرف کندر برای حافظه در طب اسلامی: یک قاشق چای خوری پودر کندر و میخک را صبح ناشتا بخورید.
خلاصه: کندر و میخک را صبح ناشتا، یا اگر معده تان حساس است بعد از صبحانه، حداکثر تا شش ماه بخورید و در بارداری یا همراه داروی رقیق کننده خون کندر نخورید.
سوال | روایت و طب اسلامی | طب سنتی ایران (مخزن الادویه) |
|---|---|---|
چقدر؟ | یک قاشق چای خوری از مخلوط کندر و میخک | آب یک مثقال (حدود ۴٫۵ گرم) کندر خیسانده |
چه زمانی؟ | صبح ناشتا | هر روز صبح ناشتا |
چه مدت؟ | داروی ابن مسعود: دست کم ۲۰ روز | - |
به چه شکل؟ | جویدن یا پودر خشک | نوشیدن آب کندر خیسانده، یا کندر با عسل |
هر عدد این جدول در ادامه همراه منبعش آمده است. اگر باردارید یا دارو مصرف می کنید، اول بخش عوارض و منع مصرف را بخوانید.
چرا کندر به تقویت حافظه شهرت دارد؟
کندر یا لبان، صمغ درخت بوسولیا (Boswellia) است و طب سنتی آن را گرم و خشک می داند.
شهرت کندر برای حافظه از روایت ها و منطق طب سنتی می آید. مستدرک الوسائل از پیامبر (ص) نقل کرده که کندر گرمای قلب را می برد، فهم و ذهن را زیاد می کند و فراموشی را از بین می برد. در طب سنتی، رطوبت و بلغم زیاد مغز یکی از علت های فراموشی به حساب می آید و چون کندر گرم و خشک است به همین دلیل برای خشک کردن این رطوبت به کار می رفته است. مخزن الادویه، کتاب مرجع داروشناسی طب سنتی ایران، هم کندر را «مقوی دل و قوت حافظه» و خشک کننده رطوبت های مغز می داند.
روش مصرف کندر برای حافظه در طب اسلامی
استاد تبریزیان سه روش را از ساده به قوی پیشنهاد کرده است: اول جویدن کندر، بعد خوردن پودر کندر و میخک در صبح ناشتا و در آخر داروی ترکیبی ابن مسعود.
۱. جویدن کندر
جویدن یک تکه کوچک کندر ساده ترین روش است و استاد تبریزیان هدف آن را دفع بلغم دانسته است. منابعی که بررسی کردیم اندازه این تکه را مشخص نکرده اند.
احتمالا می پرسید صمغ جویده شده را قورت بدهید یا نه. در گزارش های پزشکی، بلعیدن مقدار زیاد صمغ خام باعث گیر کردن توده در معده شده و به همین دلیل تفاله را بیرون بیندازید.
۲. کندر و میخک صبح ناشتا (روایت ابوبصیر)
این روش را کانال طب اسلامی استاد تبریزیان از سفارش امام صادق (ع) به ابوبصیر نقل کرده است:
از میخک و کندر نر هر کدام ده درهم (حدود ۳۲ گرم، با حساب هر درهم ۳٫۲ گرم) بردارید.
میخک و کندر را جدا جدا بکوبید.
دو پودر را با هم مخلوط کنید و در ظرف دربسته نگه دارید.
هر روز صبح ناشتا یک قاشق چای خوری از این پودر را به صورت خشک بخورید.
3. داروی ترکیبی
استاد تبریزیان داروی ابن مسعود (قمیش) را که کندر و میخک روایت ابوبصیر را با شکر و اسپند ترکیب می کند، قوی ترین گزینه دانسته است. ترکیبات این دارو، دوز بزرگسال و کودک و نسخه های همراهش را کامل در صفحه همین دارو آورده ایم.
برای خرید داروی ابن مسعود (قمیش) روی لینک زیر کلیک کنید:
https://ataritahmasebi.com/products/ebn-masoud
روش مصرف کندر برای حافظه در طب سنتی ایران
منبع این روش مصرف کتاب مخزن الادویه است.
۱. آب کندر صبح ناشتا
یک مثقال کندر (حدود ۴٫۵ گرم) را در آب خیس کنید.
هر روز صبح ناشتا آب آن را بنوشید.
متن کتاب این است: «چون یک مثقال آن را در آب بخیسانند و بیاشامند از آن آب هر روز صبح ناشتا جهت رفع زیادتی بلغم و بلادت و نسیان مجرب». در این روش خود صمغ را نمی خورید و فقط آب آن را می نوشید. کتاب مقدار آب، زمان خیساندن و مدت مصرف را ننوشته است.
میزان مصرف کندر برای تقویت حافظه
در روایات: یک قاشق چای خوری از مخلوط کندر و میخک به نسبت برابر، هر روز صبح ناشتا.
در مخزن الادویه: نوشیدن آب یک مثقال (حدود ۴٫۵ گرم) کندر خیسانده، هر روز صبح ناشتا.
مقدار در طب سنتی ایران
اگر خود کندر را می خورید، طبق مخزن الادویه بیشتر از حدود ۱٫۵ گرم نخورید. عدد ۴٫۵ گرم فقط مخصوص روش خیساندن است که در آن کندر را نمی خورید و فقط آبش را می نوشید.
این معادل ها تقریبی اند، چون وزن مثقال و درم در منابع قدیم کمی با هم فرق دارد.
مقدار در تنها آزمایش انسانی
در سال ۲۰۱۹ پژوهشگران به ۲۰ مرد سالمند چهار هفته روزی دو قرص ۵۰۰ میلی گرمی کندر دادند و هم زمان با آن ها تمرین حرکتی کار کردند. طبق نتیجه این آزمایش، توانایی شرکت کننده ها در یاد گرفتن یک حرکت (حافظه حرکتی) بهتر شد. (نکته: این مطالعه کوچک بود و فقط حافظه حرکتی مردان سالمند را سنجید.)
مدت مصرف کندر برای حافظه
دستور مصرف داروی ابن مسعود دست کم ۲۰ روز است. مخزن الادویه برای روش آب کندر فقط «هر روز» را آورده و مدتی ننوشته است.
آیا باید وقفه بدهیم؟
چند سایت چرخه هایی مثل «۲۱ روز مصرف و ۷ تا ۱۰ روز وقفه» یا «۸ هفته مصرف و ۴ هفته وقفه» نوشته اند، ولی برای هیچ کدام منبعی پیدا نکردیم. چیزی که منبع دارد سقف شش ماه است و از آن نباید گذشت.
اگر بعد از چند هفته مصرف منظم تغییری حس نکردید، ادامه دادن بی پایان معنی ندارد. کسی که فراموشی اش ناگهان شروع شده یا رو به بدتر شدن است باید قبل از هر گیاهی به پزشک مراجعه کند.
بهترین زمان مصرف کندر
روایات و مخزن الادویه هر دو صبح ناشتا را آورده اند، ولی اگر معده حساس دارید، کندر را بعد از صبحانه بخورید.
اگر... | زمان مناسب | منبع |
|---|---|---|
کندر و میخک را به روش روایات می خورید | صبح ناشتا | روایت ابوبصیر |
آب کندر خیسانده را می نوشید | صبح ناشتا | مخزن الادویه |
داروی ابن مسعود می خورید | صبح ناشتا و شب قبل از خواب | دستور سازنده |
سوزش سر دل یا سابقه گاستریت دارید | بعد از غذا | عوارض گوارشی در مونوگراف شهید بهشتی |
مونوگراف دانشکده طب سنتی شهید بهشتی سوزش سر دل، تهوع و درد سر دل را از عوارض کندر آورده و مصرفش را در کسانی که سابقه گاستریت دارند با احتیاط دانسته است. عوارض گوارشی کندر با معده خالی بیشتر می شود.
جویدنی، پودر، خیس کرده یا اسانس؟ کدام شکل مصرف درست است؟
روش های منقول جویدن، پودر خشک و نوشیدن آب کندر خیسانده اند. اسانس کندر اصلا خوراکی نیست.
شکل | منبع | نکته |
|---|---|---|
جویدن تکه کندر | استاد تبریزیان | تفاله را قورت ندهید. |
پودر خشک با میخک | روایت ابوبصیر | یک قاشق چای خوری صبح ناشتا |
آب کندر خیسانده | مخزن الادویه | آب یک مثقال کندر، صبح ناشتا |
کپسول عصاره استاندارد | مطالعات علمی | دوزها بیشتر برای مفاصل و روده سنجیده شده اند. |
اسانس کندر | فقط برای استنشاق | نخورید و در نوشیدنی نریزید. |
مخزن الادویه یک آزمون ساده هم برای کندر خالص آورده است: کندر خالص زود آتش می گیرد، کندری که با صمغ عربی قاطی شده آتش نمی گیرد و کندری که با صمغ صنوبر قاطی شده دود می کند.
کندر برای حافظه کودکان و دانش آموزان
تنها دستوری که برای کودکان است، دوز داروی ابن مسعود است: نصف مقدار بزرگسال برای کودک ۲ تا ۷ ساله و یک چهارم آن برای کودک زیر ۲ سال.
تکه سفت کندر برای کودک خردسال خطر خفگی دارد و به همین دلیل روش جویدن برای او مناسب نیست. برای دانش آموزی که فصل امتحان دارد، هیچ گیاهی جای خواب کافی و مرور منظم را نمی گیرد.
کندر در بارداری و بیش فعالی جنین: باور رایج و واقعیت
کندر در بارداری هوش جنین را بالا نمی برد و مصرفش فراتر از مقدار غذایی توصیه نمی شود.
دکتر نجمه سادات مصلی نژاد، متخصص زنان دانشگاه علوم پزشکی جهرم، در گفتگو با خبرگزاری ایرنا (دی ۱۴۰۰) گفت کندر و کشمش هیچ اثر اثبات شده ای بر هوش جنین ندارند. او این باور را عامیانه دانست، بیش فعالی را عارضه احتمالی مصرف کندر شمرد و آن را در بارداری توصیه نکرد.
شایعه «اگر بیشتر از سه ماه بخورید بچه بیش فعال می شود» از صفحه کندر در ویکی پدیای فارسی پخش شده و همین صفحه کندر را با گیاه دیگری به نام بنه قاطی کرده است. برای این عدد سه ماهه مدرک معتبری پیدا نکردیم.
مونوگراف دانشکده طب سنتی شهید بهشتی هم اطلاعات بارداری را کافی نمی داند و دستور داروی ابن مسعود صریحا مصرف آن را در بارداری منع کرده است.
عوارض کندر و چه کسانی نباید مصرف کنند؟
رایج ترین عارضه کندر ناراحتی معده است، اما مهم ترین خطرش تداخل با داروهاست. داده تداخل ها از گونه هندی کندر (بوسولیا) آمده، ولی برای احتیاط باید آن را درباره کندر خوراکی بازار ایران هم جدی گرفت.
مونوگراف دانشکده طب سنتی شهید بهشتی این عوارض را برای کندر آورده است: سوزش سر دل، تهوع، اسهال، سنگینی شکم و درد سر دل. مالیدن کندر روی پوست ممکن است حساسیت پوستی بیاورد. مخزن الادویه هم زیاده روی در کندر را مضر می داند و می گوید در گرم مزاج ها سردرد می آورد.
شرایط شما | چرا | چه کنید |
|---|---|---|
مصرف داروی رقیق کننده خون مثل وارفارین | کندر هندی روی آنزیم های کبدی که وارفارین را تجزیه می کنند اثر می گذارد. | بدون نظر پزشک نخورید. |
مصرف داروهای سرکوب کننده ایمنی | کندر ممکن است سیستم ایمنی را فعال تر کند. | بدون نظر پزشک نخورید. |
مصرف داروی روزانه دیگر | کندر روی آنزیم هایی که کبد با آن ها بسیاری از داروها را تجزیه می کند اثر می گذارد. | با پزشک یا داروساز هماهنگ کنید. |
بیماری خودایمنی مثل لوپوس یا آرتریت روماتوئید | همان اثر روی سیستم ایمنی | با پزشک مشورت کنید. |
سابقه گاستریت یا سوزش سر دل | عوارض گوارشی | بعد از غذا و با مقدار کم |
گرم مزاج هستید | مخزن الادویه زیاده روی در کندر را در گرم مزاج ها باعث سردرد می داند. | از مقدار گفته شده بیشتر نخورید. |
زمینه حساسیت و آلرژی | هشدار مونوگراف شهید بهشتی | با احتیاط |
بارداری و شیردهی | در بخش بارداری توضیح داده شد. | بیشتر از مقدار غذایی نخورید. |
سوالات متداول
کندر را با عسل بخورم؟
بله. در نقلی که کانال طب اسلامی استاد تبریزیان آورده، عسل ناشتا همراه کندر نر برای حافظه سفارش شده و مخزن الادویه هم کندر با عسل را برای نسیان آورده است. اگر دیابت دارید مقدار عسل را با پزشکتان هماهنگ کنید.
چه مدت طول می کشد اثر کندر را ببینم؟
داده دقیقی در این باره نیست، ولی تنها آزمایش انسانی نتیجه را بعد از چهار هفته اندازه گرفت و دستور مصرف داروی ابن مسعود هم دست کم ۲۰ روز است.
اسانس کندر را می شود در چای ریخت؟
نه. اسانس کندر فقط برای استنشاق ساخته شده و خوراکی نیست.
کندر را در چای یا دمنوش دم کنم؟
در منابعی که بررسی کردیم دم کردن یا جوشاندن کندر نیامده است.
کندر خوراکی با کندر بخوری فرق دارد؟
هر دو صمغ کندرند، ولی کندری که برای بخور فروخته می شود ممکن است برای خوردن تمیز نشده باشد و به همین دلیل برای مصرف خوراکی باید کندر خوراکی بخرید.
کدام روش برای شما مناسب است؟
شما | پیشنهاد |
|---|---|
بزرگسال سالم که روش طب اسلامی می خواهد | یک قاشق چای خوری پودر کندر و میخک صبح ناشتا و حداکثر تا شش ماه |
کسی که روش طب سنتی ایران را می خواهد | یک مثقال کندر (حدود ۴٫۵ گرم) را در آب خیس کنید و آبش را هر روز صبح ناشتا بنوشید. |
کسی که ترکیب آماده می خواهد | داروی ابن مسعود طبق دستور سازنده |
معده حساس یا سابقه گاستریت | کندر را بعد از صبحانه بخورید و اگر سوزش ادامه داشت، مصرفش را قطع کنید. |
مصرف وارفارین یا داروی سرکوب کننده ایمنی | بدون نظر پزشک مصرف نکنید. |
باردار یا شیرده | مصرف نکنید. |
کودک | فقط دوز داروی ابن مسعود را بدهید و به خردسال تکه خام کندر ندهید. |
داروی ابن مسعود (قمیش) همان کندر و میخک را با شکر و اسپند آماده کرده و برای کسی مناسب است که حوصله آسیاب کردن و مخلوط کردن ندارد. عطاری طهماسبی، نماینده رسمی مرکز تحقیقات طب اسلامی آیت الله تبریزیان، این دارو را طبق نسخه همان مرکز عرضه می کند.
منابع
عقیلی خراسانی، محمدحسین. مخزن الادویه. تصحیح محمدرضا شمس اردکانی، روجا رحیمی و فاطمه فرجادمند، ۱۳۸۷. مدخل «کندر»، صفحه ۶۸۳ و ۶۸۴.
دانشکده طب سنتی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، گروه داروسازی سنتی. مونوگراف «کندر»، ۱۴۰۳.
مستدرک الوسائل، میرزا حسین نوری، جلد ۱۶، صفحه ۳۷۴.
خبرگزاری تسنیم، ۲ اسفند ۱۳۹۴، توصیه استاد تبریزیان درباره کندر.