راهنمای خرید معجون اصل: تشخیص تقلبی و انتخاب معجون مناسب

نویسنده: سید یاسین صالحی، مدیر محتوا و پژوهشگر حوزه محصولات طبیعی آخرین آپدیت: 1405/06/28

معجون تقلبی معمولا از روی ظاهر لو نمی رود. قوطی تمیز، برچسب رنگی و مهر روی درب را هر کسی می تواند چاپ کند، پس این ها معیار نیستند. چیزی که جعلش سخت است، اطلاعات قابل بررسی روی بسته و پاسخ فروشنده به چند سوال مشخص است.

در ادامه هر کدام را باز می کنم و می گویم دقیقا دنبال چه بگردید. آخر مقاله هم یک چک لیست کوتاه هست که می توانید موقع خرید جلوی چشمتان داشته باشید.

مجوز، تنها چیزی که واقعا می شود استعلام کرد

کد روی بسته یعنی چه

سازمان غذا و دارو برای فرآورده های طبیعی، سنتی و مکمل پروانه ساخت صادر می کند. هر فرآورده ای که این پروانه را بگیرد، یک کد ثبت شانزده رقمی می گیرد که به آن IRC می گویند. این کد در سامانه ثبت و رهگیری سازمان غذا و دارو، معروف به تی تک، ثبت می شود و قرار است روی بسته بندی درج شود.

وجود این کد به تنهایی کیفیت محصول را تضمین نمی کند. چیزی که تضمین می کند این است: یک شرکت مشخص، با یک پرونده مشخص، مسئولیت این فرآورده را پذیرفته. همین تفاوت، بین محصولی که می شود پیگیری اش کرد و محصولی که نمی شود.

ترکیبات، جایی که بیشترین دروغ گفته می شود

فهرست ترکیبات باید چقدر دقیق باشد

نوشتن "عصاره گردو" روی برچسب، عملا هیچ اطلاعاتی نمی دهد. برگ گردو، مغز گردو و پوست سبز گردو که به آن چاقاله می گویند، سه چیز کاملا متفاوت اند و خواص یکسانی ندارند. فروشنده ای که بخش دقیق گیاه را نمی نویسد، یا خودش نمی داند داخل محصول چیست، یا نمی خواهد بگوید.

همین معیار را روی هر ترکیب دیگری هم پیاده کنید. «عسل» نوشتن خالی کافی نیست وقتی می شود نوشت عسل چهل گیاه یا عسل آویشن. «ژل رویال» با «ژل رویال خالص، بدون ترکیب اضافه» فرق دارد. هر چه توضیح دقیق تر، امکان راستی آزمایی بیشتر.

نمونه عملی از صفحات خود ما: در معجون والنات ترکیب به صورت چاقاله و پوست سبز گردو نوشته شده نه عصاره گردو. در ژل رویال کیمیا هم نوشته شده ژل رویال خالص بدون ترکیب اضافه. این جور نوشتن را می شود چک کرد اما کلی گویی را نمی شود.

خطر واقعی، اضافه کردن داروی شیمیایی به فرآورده گیاهی

تقلبی که واقعا خطرناک است، رقیق کردن محصول نیست. مخلوط کردن دارو با فرآورده گیاهی است تا محصول زود «جواب بدهد».

محصولی که بدون هیچ توضیحی "در یک ماه ده کیلو چاق می کند"، یا معجونی که ادعا می کند جای آنتی بیوتیک را می گیرد، دقیقا همان الگویی را دارد که باید نسبت به آن حساس شد. یک فرآورده گیاهی، اثرش تدریجی و محدود است. اثر سریع و چشمگیر معمولا از گیاه نمی آید.

تفاوت کار کردن یک ترکیب گیاهی با یک داروی شیمیایی را جداگانه توضیح داده ایم: فرق معجون گیاهی با قرص شیمیایی.

بسته بندی، فراتر از ظاهر قوطی

چه چیزهایی باید روی برچسب باشد

یک جزئیات کوچک که زیاد نادیده گرفته می شود: وزن خالص باید عدد دقیق باشد. روی صفحات خودمان مثلا عسل زریوار هشتصد گرم است و ژل رویال کیمیا سی گرم. با همین عدد می توانید قیمت دو محصول را واقعا مقایسه کنید.

پلمب و مهر، تا کجا قابل اعتمادند

پلمب سالم خوب است، ولی معیار اصالت نیست. چاپ برچسب و ساخت مهر پلاستیکی برای هر کسی ممکن است و بیشتر محتوایی که درباره تشخیص تقلبی نوشته شده دقیقا روی همین چیزهای قابل جعل تمرکز کرده. پلمب را ببینید اما تصمیمتان را روی آن نگذارید.

نشانه های تقلب در حرف فروشنده

گاهی محصول ایرادی ندارد و مشکل در نحوه فروختن آن است. این جمله ها را جدی بگیرید:

برعکسش هم درست است. فروشنده ای که خودش محدودیت محصول را می گوید، قابل اعتمادتر است. در سوالات متداول عسل بیوران ما صریح نوشته ایم که این محصول زخم معده را درمان نمی کند. گفتن این حرف فروش را کم می کند ولی چیزی که باقی می ماند اعتماد است.

چک لیست پیش از خرید

• کد ثبت روی بسته هست و با نام محصول و تولیدکننده می خواند

• نام و نشانی تولیدکننده روی برچسب نوشته شده

• ترکیبات با نام دقیق گیاه و بخش مصرفی آن آمده، نه به صورت کلی

• ماده اصلی که محصول به خاطرش تبلیغ شده، در ابتدای فهرست ترکیبات است

• وزن خالص با عدد مشخص نوشته شده

• تاریخ تولید و انقضا و شماره سری ساخت درج شده

• شرایط نگهداری و هشدارهای مصرف نوشته شده

• در متن فروش، ادعای درمان قطعی یا وعده عددی وجود ندارد

• فروشنده فاکتور می دهد و شرایط برگشت کالا روشن است

• جواب سوال «داخلش دقیقا چیست» مشخص و بدون طفره است

کدام معجون به درد شما می خورد

تا اینجا معیار دستتان آمد. حالا بخش دوم: انتخاب. معجون ها با هم فرق دارند و «معجون تقویتی» به تنهایی معنای دقیقی ندارد. هر ترکیب برای یک نیاز مشخص ساخته شده، پس اول نیازتان را پیدا کنید، بعد محصول را.

این جدول یک نقشه کلی است، نه نسخه. انتخاب نهایی به شرایط خود شما بستگی دارد و اگر بیماری زمینه ای دارید، باردار هستید یا دارویی مصرف می کنید، قبل از شروع با پزشکتان مشورت کنید. روی صفحه هر محصول، بخش هشدارهای مصرف و ترکیبات کامل نوشته شده.

برای دیدن همه گزینه ها می توانید سراغ دسته معجون های گیاهی بروید.

سوالات متداول

معجون بدون کد ثبت حتما تقلبی است؟

نه. محصول فله عطاری اصلا فرآورده ثبت شده نیست و کد ندارد. ولی محصولی که بسته بندی صنعتی دارد و کد ندارد، جای سوال دارد، چون تولیدکننده اش می توانسته ثبت کند و نکرده.

معجون خانگی بهتر است یا بسته بندی شده؟

به چیزی که برایتان مهم تر است بستگی دارد. معجون خانگی تازه تر است ولی ترکیب و مقدارش ثابت نیست و ماندگاری اش معلوم نیست. محصول بسته بندی شده ترکیب مشخص، تاریخ و مرجع پاسخگو دارد.

برچسب اصالت روی همه محصولات هست؟

نه. برچسب اصالت روی همه گروه های کالایی الزامی نیست و نبودنش به تنهایی نشانه تقلب نیست. کد ثبت روی بسته، معیار در دسترس تری است.

قیمت پایین تر همیشه نشانه تقلب است؟

همیشه نه، ولی وقتی اختلاف قیمت زیاد باشد باید دنبال دلیلش بگردید. اول وزن خالص دو محصول را با هم مقایسه کنید؛ خیلی وقت ها تفاوت قیمت فقط به خاطر تفاوت وزن است، نه کیفیت.

اگر بعد از مصرف حالم بد شد چه کار کنم؟

مصرف را قطع کنید و اگر علائم ادامه داشت به پزشک مراجعه کنید. بسته و برچسب را هم نگه دارید؛ شماره سری ساخت روی همان بسته، تنها چیزی است که امکان پیگیری را فراهم می کند.

یک نکته صادقانه در پایان

هیچ روشی صد درصد نیست. کسی که بخواهد تقلب کند، می تواند برچسب را هم جعل کند. کاری که این معیارها می کنند این است که کار را برای متقلب سخت و برای شما قابل بررسی می کنند، و در بازاری که بیشتر تصمیم ها بر اساس ظاهر قوطی گرفته می شود، همین تفاوت کم نیست.

این مطلب راهنمای خرید است، نه توصیه پزشکی. هیچ فرآورده گیاهی جایگزین درمان پزشک نمی شود.

منابع

• Tahamtan T., Akhgari M., Mousavi Z., Jahanbakhsh A., «Application of UHPLC and GC/MS for Detection of Hidden Drugs in Traditional Hand Made Herbal Slimming Products», Jundishapur Journal of Natural Pharmaceutical Products, 2020. لینک مقاله

• سازمان غذا و دارو، فهرست اقلام غیرمجاز اعلامی. fda.gov.ir