اسفرزه دانه گیاه Plantago ovata است که با آب لعاب می دهد و برای رفع یبوست و نرم کردن مدفوع مصرف می شود. آژانس دارویی اروپا هم اسفرزه را برای یبوست عادتی و برای کسانی که بواسیر یا شقاق دارند و باید مدفوع نرم داشته باشند تایید کرده است. دانه اسفرزه یکی از داروهای طب اسلامی تبریزیان است که عطاری طهماسبی به عنوان نماینده رسمی مرکز آیت الله تبریزیان عرضه می کند.
مزایای اسفرزه
اثر ملایم: اسفرزه روده را تحریک نمی کند و با حجیم کردن و نرم کردن مدفوع کار می کند.
مصرف ساده: فقط با آب یا شربت خورده می شود.
طبع سرد: در طب سنتی برای یبوست ناشی از گرمی و صفرا و خشکی روده مناسب است.
کمک به کسانی که بواسیر دارند: نرم شدن مدفوع، زور زدن موقع دفع را کم می کند.
ترکیبات و مشخصات
دانه کامل اسفرزه
طبع در طب سنتی: سرد و تر
ماده موثر: فیبر محلول و لعاب دانه
فرق دانه اسفرزه و پوسته اسفرزه چیست؟
دانه کامل اسفرزه در آب لعاب می اندازد و در طب سنتی برای خنک کردن و نرم کردن روده مصرف می شود. پوسته اسفرزه یا سبوس آن همان بخشی است که در مکمل های فیبر دیده می شود و لعاب بیشتری در مقدار کمتر می سازد. محصول طب اسلامی دانه کامل اسفرزه است.
فرق اسفرزه، بارهنگ و خاکشیر چیست؟
دانه | ظاهر | کاربرد سنتی |
|---|---|---|
اسفرزه | دانه قهوه ای روشن و قایقی شکل که لعاب زیادی می اندازد. | یبوست، گرمی و تشنگی |
بارهنگ | دانه ریزتر و تیره از گیاهی هم خانواده اسفرزه | سرفه و زخم ها |
خاکشیر | دانه بسیار ریز قرمز رنگ که لعاب کمی دارد. | رفع گرمی و عطش |
طبع اسفرزه و مصلح آن
اسفرزه در طب سنتی سرد و تر است و برای سرد مزاج ها ممکن است معده را سنگین کند. مصلح آن عسل یا کمی شکر است و به همین دلیل سرد مزاج ها آن را با عسل می خورند.
کاربرد اسفرزه
در مخزن الادویه، اسفرزه یا «بزرقطونا» نرم کننده طبع، تسکین دهنده تشنگی و حرارت و مفید برای خشکی روده ناشی از صفرا و زخم روده و زحیر معرفی شده است.
مشکل | اثر اسفرزه |
|---|---|
یبوست عادتی | حجیم و نرم کردن مدفوع |
بواسیر و شقاق | کم کردن زور زدن موقع دفع |
گرمی و تشنگی زیاد | خنک کردن بدن در طب سنتی |
سوزش و خشکی گلو و سینه | لعاب آن در طب سنتی برای خشونت گلو آمده است. |
اگر می خواهید ملین های گیاهی را با هم مقایسه کنید، مطلب ملین طبیعی فرق اسفرزه با سنا، فلوس و روغن بادام را توضیح می دهد.
اسفرزه و کلسترول
فیبر محلول پوسته اسفرزه در پژوهش های انسانی به کاهش کلسترول بد کمک کرده است و سازمان غذا و داروی آمریکا هم ادعای سلامت قلب را برای فیبر محلول پوسته اسفرزه پذیرفته است. اسفرزه جای داروی کلسترول را نمی گیرد و اگر دارو مصرف می کنید، آن را قطع نکنید.
اسفرزه برای روده تحریک پذیر
فیبر محلول اسفرزه در راهنماهای گوارش برای بهتر شدن علائم روده تحریک پذیر پیشنهاد شده است. مصرف را با مقدار کم شروع کنید، چون در روزهای اول ممکن است کمی نفخ ایجاد کند.
لعاب اسفرزه برای پوست
لعاب سرد اسفرزه در طب سنتی روی پوست ملتهب و سوخته از آفتاب گذاشته می شود. یک قاشق دانه را در نصف لیوان آب سرد بخیسانید و لعاب صاف شده را ۱۰ دقیقه روی پوست بگذارید.
برای چه کسانی مناسب است
کسانی که یبوست مزمن دارند و ملین های تحریکی برایشان دل پیچه می آورد
کسانی که بواسیر دارند و باید مدفوع نرم داشته باشند
گرم مزاج ها و کسانی که گرمی و خشکی روده دارند
روش مصرف اسفرزه
یک قاشق مرباخوری اسفرزه را در یک لیوان پر آب یا شربت ریخته و چند دقیقه صبر کنید تا لعاب بدهد.
کل لیوان را بنوشید و بعد از آن یک لیوان آب دیگر هم بخورید. آژانس دارویی اروپا برای هر گرم اسفرزه دست کم ۳۰ میلی لیتر مایع لازم می داند.
بهترین زمان مصرف، صبح یا عصر است و نه درست پیش از خواب.
اسفرزه را کوبیده و آسیاب شده نخورید. در طب سنتی دانه کامل آن مصرف می شود.
اثر اسفرزه معمولا یک تا سه روز بعد معلوم می شود. اگر بعد از سه روز یبوست بهتر نشد، با پزشک مشورت کنید.
نحوه نگهداری
در جای خشک نگه دارید، چون اسفرزه با رطوبت لعاب می دهد و کپک می زند.
در قوطی را محکم ببندید و دور از دسترس کودکان بگذارید.
هشدارهای مصرف
بدون آب کافی نخورید. اسفرزه با آب کم در گلو یا روده گیر می کند.
اگر مشکل بلع، تنگی مری یا تنگی روده دارید، مصرف نکنید.
اگر خونریزی مقعد بدون علت معلوم دارید یا عادت دفع شما ناگهان عوض شده و بیش از دو هفته مانده، اول با پزشک مشورت کنید.
با داروهای دیگر دو ساعت فاصله بگذارید، چون جذب آنها را کم می کند.
کودکان زیر شش سال فقط با نظر پزشک مصرف کنند.
پودر آن را بو نکشید. استنشاق پودر اسفرزه ممکن است حساسیت بدهد.
سوالات متداول
اسفرزه برای چی خوبه؟
بیشترین کاربرد اسفرزه رفع یبوست و نرم کردن مدفوع است. در طب سنتی برای گرمی، تشنگی و خشکی روده هم مصرف می شود.
بهترین زمان مصرف اسفرزه برای یبوست کی است؟
صبح ناشتا یا عصر، با یک لیوان پر آب. درست پیش از خواب نخورید.
اسفرزه برای لاغری مفید است؟
اسفرزه با پر کردن معده کمی احساس سیری می دهد. داروی لاغری نیست و بدون رژیم غذایی وزن را کم نمی کند.
عوارض اسفرزه چیست؟
نفخ و احساس پری شکم در روزهای اول شایع است و معمولا خودش کم می شود. حساسیت هم گاهی دیده شده است.
اسفرزه گرم است یا سرد؟
در طب سنتی سرد و تر است. سرد مزاج ها آن را با کمی عسل بخورند.
مقدار مصرف اسفرزه در روز چقدر است؟
یک قاشق مرباخوری یک تا دو بار در روز برای بزرگسالان کافی است و هر نوبت باید با یک لیوان پر آب خورده شود.
اسفرزه را در بارداری می شود خورد؟
اسفرزه در بارداری برای یبوست زیاد استفاده می شود، ولی قبل از مصرف با پزشک یا ماما هماهنگ کنید.
اسفرزه را با داروهای دیگر بخورم؟
نه. اسفرزه جذب داروها را کم می کند و به همین دلیل باید دو ساعت بین آن و داروهای دیگر فاصله بگذارید.
نکته صادقانه
اسفرزه یبوست ساده را بهتر می کند، ولی علت یبوست را از بین نمی برد. اگر آب کم می خورید، تحرک ندارید یا رژیم کم فیبر دارید، یبوست با قطع اسفرزه برمی گردد.
منابع
مخزن الادویه، عقیلی خراسانی، مدخل بزرقطونا، صفحه ۲۱۵
سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)، ادعای سلامت فیبر محلول پوسته اسفرزه و کاهش خطر بیماری قلبی، بند 21 CFR 101.81
